ਮੌਨਸੂਨ ’ਤੇ ਅਲ-ਨੀਨੋ ਦਾ ਅਸਰ, ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 42% ਘੱਟ ਹੋਈ ਬਾਰਸ਼; 100 ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਕਾ ਮਹੀਨਾ

ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ’ਚ ਸਰਗਰਮ ਐਲ-ਨੀਨੋ ਦਾ ਅਸਰ ਭਾਰਤ ’ਚ ਇਸ ਸਾਲ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ 1927 ਤੋਂ 2026 ਤਕ ਇਹ ਤੀਜਾ ਅਜਿਹਾ ਮੌਕਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਜੂਨ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਕਾ ਸਾਬਤ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਬਾਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚ 42% ਬਾਰਸ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਦਰਅਸਲ, ਜੂਨ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤਕ ਦੇਸ਼ ਭਰ ’ਚ ਔਸਤਨ ਕੇਵਲ 92.2 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬਾਰਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 157.7 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਅੱਜ ਯਾਨੀ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਚੰਗੀ ਬਾਰਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਪਗ 100 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬਾਰਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਜੂਨ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਪਿਛਲੇ 100 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੁੱਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ’ਚ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਬਾਰਸ਼ ਪਿਛਲੇ 100 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ 2009 (87.5 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਅਤੇ 2014 (92.1 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਾਲ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਹੀ ਹਨ।
ਰਾਹਤ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਹਿੱਸਿਆਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ’ਚ ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਤਕ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਚੰਗੀ ਬਾਰਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। 9M4 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ’ਚ ਮੌਨਸੂਨ ਰਫ਼ਤਾਰ ਫੜੇਗਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਬਾਰਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ।
ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਜੂਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ’ਚ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ’ਚ ਹੁਣ ਤਕ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ 54% ਤੱਕ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ’ਚ 41%, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 30% ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ’ਚ 28% ਦੀ ਕਮੀ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਇੰਨੀ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਬਾਰਸ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਅਲ-ਨੀਨੋ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਨਸੂਨ ’ਤੇ ਪੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕੀ ਏਜੰਸੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਕਲਾਈਮੇਟ ਐਂਡ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ’ਚ ਵਧ ਰਹੀ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਅਲ-ਨੀਨੋ ਮੱਧਮ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚ ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ਼ੰਕਾ ਹੈ।
ਅਲ-ਨੀਨੋ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਲੋਬਲ ਮੌਸਮ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਬਦਲ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਸੂਨ ’ਤੇ ਉਲਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ 4 ਜੂਨ ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਪਹੁੰਚੇ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸੁਸਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜੂਨ ’ਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਖਾ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ।