ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 12 ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ: ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 180 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 190 ਹ’’ੋਈ

ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਕੇ-ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਵਰਤੋਂ ਲਈ 12 ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਵੀ 180 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 190 ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਟਾਕਹੋਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਤਾਇਨਾਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਉਸਨੇ 2026 ਵਿੱਚ 12 ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਕੋਲ 170 ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਹਨ। ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਹਥਿਆਰ ਤਾਇਨਾਤ ਹਨ।
ਰੂਸ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉਲਟ, ਭਾਰਤ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਗਿਣਤੀ, ਸਮਰੱਥਾ ਜਾਂ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐਸਆਈਪੀਆਰਆਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਗਠਨ ਸਿਰਫ਼ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਐਸਆਈਪੀਆਰਆਈ ਯੀਅਰਬੁੱਕ 2026 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਦੇਸ਼ – ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ, ਚੀਨ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਮੇਤ – ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
2026 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ, ਨੌਂ ਦੇਸ਼ਾਂ – ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ, ਯੂਕੇ, ਫਰਾਂਸ, ਚੀਨ, ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ – ਕੋਲ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ 12,187 ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 9,745 ਹਥਿਆਰ ਫੌਜੀ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹਨ।
ਦੁਨੀਆ ਦਾ 5ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫੌਜੀ ਖਰਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ: ਭਾਰਤ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਖਰਚ 2025 ਵਿੱਚ $92.1 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 8.9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੱਧ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ, ਚੀਨ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ’ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ 2021-25 ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਆਯਾਤਕ ਵੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਦਾ 8.2% ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ। ਯੂਕਰੇਨ, ਭਾਰਤ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਕਤਰ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ 35% ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ।
ਭਾਰਤ ਚੀਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦੇ ਕੋਨਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ’ਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਚੀਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋਵਾਂ ਮੋਰਚਿਆਂ ’ਤੇ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰਣਨੀਤਕ ਸਮਰੱਥਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹਿੰਸਕ ਗਲਵਾਨ ਝੜਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਟਕਰਾਅ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਈ 2025 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਕੁਝ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਫੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਦੌਰਾਨ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸਾਈਬਰ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੂੰ ’ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ’ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ 7 ਮਈ ਤੋਂ 10 ਮਈ, 2025 ਤੱਕ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਰਿਟਾਇਰਡ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕੁੱਲ 1,342 ਹਥਿਆਰ, ਰੂਸ ਨੇ 1,020 ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਨੇ 80 ਹਥਿਆਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਕੋਲ 90 ਹਥਿਆਰ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਹੈ।