ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ’ਚ ਵਧਿਆ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ

ਭਾਖੜਾ ਬਿਆਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਬੋਰਡ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਈਵਾਲ ਸੂਬਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ (ਸਲਾਹ) ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬੋਰਡ ਨੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਆਮਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਬੀਬੀਐੱਮਬੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਬਾਰਸ਼ ਅਤੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੇ ਪਿਘਲਣ ਕਾਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਡੈਮ ਖਾਲੀ ਕਰਨਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸੂਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬੋਰਡ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲੇ ਸਬੰਧੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਿੱਠੀ ਵੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਲੰਘੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਥਿਤ ਬੀਬੀਐੱਮਬੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਖੇ ਟੈਕਨੀਕਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ। ਇਸ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਡੈਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੂਤਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਝੋਨੇ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ। ਜੇਕਰ ਰਾਜ ਨਹਿਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਲੈਣਗੇ, ਤਾਂ ਭਾਖੜਾ ਤੋਂ ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।
ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਵੇਲੇ ਗੋਬਿੰਦ ਸਾਗਰ ਝੀਲ ਦਾ ਜਲ ਪੱਧਰ 1578.07 ਫੁੱਟ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਰੱਥਾ (ਪੱਧਰ) ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 102 ਫੁੱਟ ਹੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਦਰਮਿਆਨ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦਾ ਭਾਰੀ ਪਾਣੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੜ੍ਹ ਵਰਗੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਹੁਣੇ ਤੋਂ ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਛੱਡਣਾ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਦਮ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਡੈਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਕੁਝ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਤਕਨੀਕੀ ਤੱਥ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ। ਸੂਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਦੀ ਕੰਧ ਦਾ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਡਿਫਲੈਕਸ਼ਨ (ਝੁਕਾਅ/ਲਚਕ) 1.03 ਇੰਚ ਤੈਅ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 1.1770 ਇੰਚ ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਉੱਚਾ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਡੈਮ ਦੀ ਕੰਧ ’ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਡੈਮ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਰਹੀ ਸਿਲਟ (ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਗਾਰ) ਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਸਿਲਟ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਪਾਣੀ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਕਰੀਬ 26 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਬੋਰਡ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ’ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲ ਸਰੋਤ ਮੰਤਰੀ ਬਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੋਇਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਸਥਿਤੀ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬੀਬੀਐੱਮਬੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ (ਨਿਕਾਸੀ) ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਛੱਡਣ ਵੇਲੇ ਹੇਠਲੇ (ਮੈਦਾਨੀ) ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਵੀ ਅਣਸੁਖਾਵੀਂ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਈਵਾਲ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵੀ ਸੁਚਾਰੂ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿਣ।