ਨੋਬੇਲ 2026: ਆਪਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਡੀਸਨ ਦਾ ਨੋਬੇਲ ਪੁਰਸਕਾਰ

ਸਾਲ 2026 ਦੇ ਫਿਜ਼ਿਓਲੋਜੀ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਨੋਬੇਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਕਾਰਲ ਡਾਇਸਰੋਥ, ਪੀਟਰ ਹੇਗੇਮੈਨ ਅਤੇ ਜੌਰਜ ਨਾਗੇਲ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਨਰਵ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੰਤਰਿਕ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਖੋਜ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਆਪਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਖਾਸ ਨਰਵ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪੀਟਰ ਹੇਗੇਮੈਨ ਅਤੇ ਜੌਰਜ ਨਾਗੇਲ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਕ ਕੋਸ਼ਿਕੀ ਜੀਵ ਕਲੈਮੀਡੋਮੋਨਾਸ ’ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ‘ਚੈਨਲਰੋਡੋਪਸਿਨ’ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨੀਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪੈਣ ’ਤੇ ਇੱਕ ਚੈਨਲ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਆਇਨ ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਜਲਈ ਸੰਕੇਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਰਲ ਡਾਇਸਰੋਥ ਨੇ ਇਸ ਖੋਜ ਨੂੰ ਨਰਵ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ’ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਆਪਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੈਨਲਰੋਡੋਪਸਿਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜੀਨ ਨੂੰ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਰਵ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ’ਤੇ ਨੀਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਵ ਸੰਕੇਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕੇ।
2005 ਵਿੱਚ ਡਾਇਸਰੋਥ ਨੇ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਪਲਬਧੀ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਰੌਸ਼ਨੀ ਰਾਹੀਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜੀਵਤ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਪਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਰਵ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਲੱਖਾਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਯਾਦ, ਭਾਵਨਾ ਜਾਂ ਵਿਹਾਰ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ, ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਸੀ।
ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਚੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੱਲ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਖੋਜਕਰਤਾ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਨਰਵ ਸਰਕਿਟ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਜਾਂ ਦਿਮਾਗੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਆਪਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ ਦਾ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਇਲਾਜਾਂ ਲਈ ਵੀ ਨਵੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਇਲਾਜ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਖੋਜ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਇਸਰੋਥ, ਹੇਗੇਮੈਨ ਅਤੇ ਨਾਗੇਲ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵੀ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹਨ।